gunaysalman.com · Kitap Kulübü
Bir kitabı elimde tutarken aynı zamanda onu “izlediğimi” hiç düşünmemiştim. Ta ki Embroideries‘i okuyuncaya kadar. O günden beri grafik roman formatı bende iş gördü ve bu liste de öyle büyüdü. Hem okuduklarımı hem de beni etkileyen kitapları burada paylaşıyorum.
Siz de kadın yazarlarla okumak isterseniz → Bir Bölüm Daha Kitap Kulübü’ne katılın
Bu listeye nasıl girdim?
Marjane Satrapi’nin Embroideries‘ini bir öğleden sonra elime aldım, aynı öğleden sonra bitirdim. İranlı kadınların çay içerken anlattığı hikâyeler: evlilik, erkekler, bekaret, aşk, intikam. Üç nesil, kapılar kapandıktan sonra gerçekten ne düşündüklerini döküyor. Bir sayfada güldürüyor, iki sayfa sonra içini sıkıştırıyor. Ve bu ikisini aynı anda taşıyabilen şey formatın kendisiydi.
1. Embroideries — Marjane Satrapi
grafik roman · İran · mizah · feminizm
Başladığım yer burası. Tek bir öğleden sonrada geçiyor tüm hikâye: erkekler uyku odasına çekildikten sonra kadınlar oturuyor ve başlıyor. Satrapi’nin büyükannesi, annesi, halaları ve komşuları — her birinin bir sırrı, bir pişmanlığı, bir komedisi var. İngilizce tanıtımında “İran’ın Sex and the City’si” deniyor — doğru ama çok daha keskin, çok daha politik. Tam da o yüzden bu kadar güçlü.
2. Persepolis — Marjane Satrapi
grafik roman · otobiyografi · İran devrimi
Embroideries’ten sonra Satrapi’nin bu kitabına da bakmadan geçemedim. İran devrimini bir kız çocuğunun gözünden anlatan otobiyografik bir grafik roman. Siyah-beyaz çizgiler, keskin bir mizah, çok ağır bir tarih. Bize kusursuz bir kahraman sunmuyor: Marji kızgın, hatalı, gerçek bir insan. Devrim giysisi altında büyüyen bir kız çocuğunun aslında ne kadar evrensel bir hikâye taşıdığını gösteriyor.
3. The Handmaid’s Tale — Margaret Atwood (uyarlaması)
grafik roman · distopya · uyarlama
Kitabı muhtemelen okudunuz. Ama Renée Nault’un çizimleriyle hazırlanan grafik roman uyarlamasını biliyor musunuz? Kırmızı ve beyazın yarattığı kontrast sayfada çok farklı bir etki yaratıyor — bazı şeyler gözle görününce daha da ağır basıyor. Zaten güçlü olan bir metni görsel anlatıyla daha da yoğunlaştırıyor.
4. Pride and Prejudice — Jane Austen (uyarlaması)
grafik roman · klasik · uyarlama
Marvel’in yayımladığı bu grafik roman uyarlaması, Austen’ı çizgi roman formatına taşıyor. İlk duyduğumda “neden?” diye düşündüm açıkçası. Ama sonra mantıklı geldi: Pride and Prejudice zaten diyalog ağırlıklı, karakter odaklı bir roman — format bu yapıya çok iyi oturuyor. Kadınların evlilik dışında pek az seçeneğinin olduğu bir dönemde bu kadar net bir kadın karakteri hayal etmiş olmak, çizgiyle görünce başka türlü hissettiriyor.
5. Mary Shelley: The Eternal Dream — Di Virgilio & Santoni
grafik roman · biyografi · edebiyat tarihi
Frankenstein’ın yaratıcısının hayatını, bizzat yarattığı o canavar ağzından anlatan biyografik bir grafik roman. Kitabı okuduğumda en çok etkilendiğim şey şuydu: Mary Shelley bambaşka bir kafa yapısına sahip bir kadın. 1797’de Londra’da doğuyor. Annesi Mary Wollstonecraft — feminist hareketin öncülerinden. Bu anne, doğumdan on bir gün sonra hayatını kaybediyor. Mary, annesinin mezarlığında kitap okuya okuya büyüyor. 16 yaşında evli bir adamla kaçıyor, dört çocuk doğuruyor, üçünü kaybediyor. Ve tüm bunların ortasında, 19 yaşında, Frankenstein’ı yazıyor. Kitap yayınlandığında adı bile yok üzerinde.
Grafik roman formatı bu hayatı görsel bir dile taşırken, anlatının Frankenstein’ın canavarı üzerinden kurulması çok yerinde bir seçim olmuş — Mary’nin yarattığı şeyin kendi hikâyesiyle ne kadar iç içe geçtiğini hissettiriyor.
Neden bu format?
Grafik roman okumak, düşündüğümden çok farklı bir deneyim. Bazı şeyler hem okunuyor hem görülüyor olduğunda farklı bir ağırlık kazanıyor — sözcükler tek başına taşıyamıyor bazen. Bu listedeki kitapların ortak noktası şu: hepsi kadın perspektifini merkeze alıyor. Grafik roman dediğimde kastettiğim bu — kimin anlattığına ve neyi anlattığına bakıyor olmak.
Siz bu listeden hangisini okudunuz? Eklememi gereken bir kitap var mı? Bu yazıyı Instagram’daki @bbdkitapkulubu hesabımda paylaştığım listeyle birlikte okuyabilirsiniz.